Begrippenlijst

De overtuiging dat de bovennatuurlijke gaven van de Heilige Geest – zoals tongentaal, profetie en genezing – zijn opgehouden na de apostolische periode. Cessationisten geloven dat deze gaven dienden om het gezag van de apostelen te bevestigen en dat ze niet meer nodig zijn nu de Bijbel compleet is.

Het cessationisme is wijdverbreid in reformatorische en veel evangelische kringen. Het beschermt tegen charismatische uitwassen, maar kan ook leiden tot een geloof dat weinig ruimte laat voor het werk van de Geest in het hier en nu.

Het tegenovergestelde van cessationisme: de overtuiging dat alle gaven van de Heilige Geest vandaag nog beschikbaar zijn en actief werkzaam in de gemeente. Continuïsten geloven dat er geen Bijbelse grond is om aan te nemen dat de gaven op enig moment zijn gestopt.

Belangrijk onderscheid: continuïsme is niet hetzelfde als de charismatische beweging. Je kunt geloven dat gaven beschikbaar zijn zonder mee te gaan in de excessen van bepaalde charismatische stromingen. Toetsen blijft altijd noodzakelijk.

Een theologische stroming die leert dat christenen de opdracht hebben om de samenleving in al haar domeinen te ‘veroveren’ of te ‘heersen’ voordat Christus terugkeert. Nauw verbonden met de NAR en het Seven Mountain Mandate.

Dominionisten interpreteren Genesis 1:28 (“heers over de aarde”) als een mandaat voor politieke en culturele machtsovername. In de praktijk leidt dit tot een vermenging van geloof en politiek die ver afstaat van het Koninkrijk zoals Jezus het beschreef: niet van deze wereld.

Gaven die de Heilige Geest aan gelovigen geeft tot opbouw van de gemeente. Paulus noemt er meerdere in zijn brieven: profetie, tongentaal, genezing, onderscheiding van geesten, wijsheid, kennis, geloof, hulpverlening, bestuur en meer. De lijsten in Romeinen 12, 1 Korinthe 12 en Efeze 4 vullen elkaar aan en zijn niet uitputtend.

Het debat over geestesgaven draait vooral om de vraag of de meer spectaculaire gaven (tongentaal, profetie, genezing) vandaag nog voorkomen. WoordEnGeest gelooft dat alle gaven beschikbaar zijn, maar dat ze altijd getoetst moeten worden aan de Schrift en vrucht moeten dragen voor de gemeente.

Het gebruiken van geestelijk gezag, Bijbelteksten of de naam van God om mensen te controleren, te manipuleren, tot zwijgen te brengen of te isoleren. Geestelijk misbruik kan subtiel zijn – een voorganger die kritiek afdoet als ‘geestelijke aanval’ – of openlijk, zoals uitsluiting van mensen die vragen stellen.

Kenmerken zijn onder meer: een cultuur van angst rond het leiderschap, het gelijkstellen van de leider aan God (“wie mij weerspreekt, weerspreekt God”), het verbieden van contact met buitenstaanders, en het framen van vertrek als zonde of verraad. Geestelijk misbruik komt voor in alle kerkelijke tradities, van streng reformatorisch tot uiterst charismatisch.

Het uiteenvallen van een kerkelijke gemeente in twee of meer groepen, meestal als gevolg van een conflict over leiderschap, leer of visie. Kerkscheuringen komen in Nederland vaker voor dan veel mensen denken, maar worden zelden openlijk besproken.

De schade van een kerkscheuring gaat veel verder dan het organisatorische: het raakt gezinnen, vriendschappen en het geloof van individuen. Mensen die een scheuring meemaken, kampen vaak jarenlang met wantrouwen, rouw en geloofstwijfel. WoordEnGeest wil die ervaring benoemen en bespreekbaar maken.

Een los georganiseerde beweging die claimt dat God in onze tijd apostelen en profeten herstelt met een gezag dat vergelijkbaar is met dat van de Bijbelse apostelen. De term werd geïntroduceerd door C. Peter Wagner. Bekende namen: Bill Johnson (Bethel Church, Redding), Rick Joyner, Che Ahn.

Kenmerken van de NAR zijn onder meer: het claimen van bovenbijbels apostolisch gezag, het afwijzen van kritiek als ‘geestelijke tegenstand’, het nastreven van culturele en politieke dominantie via het Seven Mountain Mandate, en het plaatsen van persoonlijke profetieën en ervaringen naast of boven de Schrift.

Het is belangrijk om te erkennen dat veel gelovigen die in NAR-achtige gemeentes terechtkomen dit doen vanuit een oprechte honger naar meer van God. De beweging speelt in op een reëel gemis. Dat maakt haar niet minder problematisch, maar het maakt de mensen erin niet minder oprecht.

In Bijbelse zin: het spreken namens God. In het Oude Testament waren profeten Gods directe spreekbuizen met onfeilbaar gezag. In het Nieuwe Testament verschuift de nadruk: profetie is een gave van de Geest die dient tot opbouw, vermaning en vertroosting van de gemeente – maar altijd getoetst moet worden.

Het verschil is cruciaal. Moderne profetie – als je gelooft dat die gave nog bestaat – heeft niet hetzelfde gezag als de Schrift. Wie zegt “God heeft mij gezegd…” spreekt iets uit dat getoetst mag en moet worden door de gemeente. Profetie die niet getoetst mag worden, is geen profetie maar manipulatie.

Een leer binnen de NAR die stelt dat christenen zeven ‘bergen’ (domeinen) van de samenleving moeten veroveren: religie, familie, onderwijs, overheid, media, kunst en economie. Het idee is dat wanneer christenen de top van deze domeinen bereiken, Gods Koninkrijk op aarde gevestigd wordt.

De Bijbelse onderbouwing is flinterdun. Het concept is afkomstig van Bill Bright en Loren Cunningham (1975) en werd later overgenomen door de NAR. Het leidt in de praktijk tot een vermenging van geloof en machtsstreven die haaks staat op de houding van Jezus, die juist afstand nam van aards koningschap.

Het Bijbelse principe om alles wat zich aandient als ‘van God’ te beproeven aan de Schrift, aan de vrucht en aan de gemeente. Toetsen is geen wantrouwen – het is gehoorzaamheid. De Bijbel roept er herhaaldelijk toe op: in 1 Tessalonicenzen 5:21, 1 Johannes 4:1 en 1 Korinthe 14:29.

In de praktijk wordt toetsen vaak verward met twee extremen. In smalle kringen betekent het: alles afwijzen wat niet past in de eigen traditie. In charismatische kringen wordt toetsen soms gezien als gebrek aan geloof. Beide houdingen zijn onbijbels. Echt toetsen vraagt zowel openheid als scherpte.

De leer dat God gelovigen materiële voorspoed, gezondheid en succes belooft als beloning voor geloof en (financiële) gehoorzaamheid. Bekende vertegenwoordigers zijn Kenneth Copeland, Joel Osteen, Creflo Dollar en Joseph Prince.

Het welvaartsevangelie verdraait de Bijbelse boodschap fundamenteel. Het maakt van genade een transactie: als jij genoeg gelooft (en geeft), zal God jou zegenen met gezondheid en rijkdom. De keerzijde is wreed: wie ziek blijft of arm is, heeft blijkbaar niet genoeg geloof. Dat is niet het evangelie van Jezus, die zelf geen plek had om Zijn hoofd neer te leggen.

Een houding waarin het naleven van regels, tradities en uiterlijke vormen de kern van het geloof wordt, ten koste van genade, vrijheid en een levende relatie met God. Wettisme reduceert het evangelie tot een checklist: doe dit wel, doe dat niet, dan zit je goed.

Jezus waarschuwde er herhaaldelijk voor. De Farizeeën waren theologisch correct maar geestelijk dood. Paulus bestrijdt het wettisme in vrijwel al zijn brieven. Toch is het een terugkerend patroon in de kerkgeschiedenis – en het is vandaag springlevend, ook in gemeentes die zichzelf als ‘vrij’ beschouwen.