Over giften die berichten werden, over één cent op een bankafschrift, en de vraag wat er meereisde toen de overschrijving doorging
Het eerste deel ging over werken. Over jaren beloofde inzet. Over handen die zich terugtrekken uit iets dat groter is dan een gemeente. Vandaag willen we een laagje dieper; naar aanleiding van een mail die bij ons binnen kwam. Want er is een plek waar dezelfde verschuiving zich op een nog stillere manier voltrekt, en bijna niemand spreekt erover. Het is de plek waar geld de plek inneemt van een woord.
Het is de bijdrage.
Eén cent
Wij hebben de afgelopen maanden, vanuit verschillende hoeken, eenzelfde geluid gehoord. In gemeenten die door een crisis gaan, gebeurt er iets met de giften. Geen massale leegloop. Geen luide opzegging van het rentmeesterschap. Iets veel stillers. Iets veel preciezers. Bijdragen worden verlaagd. Niet naar een ronder bedrag dat past bij een eerlijke heroverweging, maar naar een cent. Of naar een euro. Of soms naar twee cent, want één voelt te theatraal. Andere bijdragen worden ingetrokken. Niet aangepast, niet bijgesteld, niet uitgesteld. Stilgezet. Het bedrag dat jarenlang elke maand op dezelfde dag van dezelfde rekening kwam, komt ineens niet meer. Geen brief. Geen toelichting. Niets.
Dit is geen bezuiniging. Dit is geen verandering in persoonlijke omstandigheden. Dit is een boodschap, doorgegeven via het enige kanaal waar de afzender weet dat hij in elk geval gelezen zal worden. Want of een mail wordt opgemerkt is onzeker. Of een boodschap aankomt op een gemeenteavond hangt af van of er ruimte is. Maar een afschrift komt altijd aan. Een afschrift wordt altijd gelezen. Een afschrift bewijst dat je gehoord bent, zelfs als niemand reageert.
En dus wordt de bijdrage tot stem gemaakt. Niet meer tot offer. Tot statement.
Wat geven was
Er was een tijd, en voor sommigen onder ons is die tijd al lang geleden, dat de bijdrage iets anders was dan dit. Toen was geven een handeling die zich tussen jou en God afspeelde, voordat een gemeente er iets mee deed. Het bedrag dat je overmaakte was eerst een gebed. Hier ben ik, Heer. Dit is het deel waarvan ik geloof dat U het mij niet voor niets hebt toevertrouwd. Doe ermee wat goed is in Uw ogen.
Dat is een verticale lijn. Een gift gaat vanuit het hart van de gever omhoog. De gemeente die het ontvangt, ontvangt het pas in tweede instantie. Zij is het kanaal, niet de bestemming. Het kanaal kan een mooi kanaal zijn of een gebrekkig kanaal, het kanaal kan op enig moment haperen of zelfs onbetrouwbaar blijken, en dat doet er allemaal toe op zijn eigen manier. Maar de gift zelf is al ergens anders aangekomen, lang voordat een penningmeester haar bij elkaar optelt. Daar is geen kortere weg overheen. De Heer ontvangt direct.
Zodra we dat vergeten, gaat geven kantelen. Het wordt horizontaal. Het wordt iets tussen mij en een gemeente. En zodra een gemeente teleurstelt, kantelt de gift mee. Wat ooit een offer was, wordt een betaling. En een betaling kun je staken zodra de dienstverlening te wensen overlaat. Een offer niet.
De arme weduwe en de bankafschriften
Marcus 12. Jezus zit tegenover de offerkist en kijkt naar wie er iets in werpt. Rijken doen er veel in. Veel mensen, veel geld. En dan komt er een arme weduwe die er twee koperstukjes in werpt. Een kwadrans, schrijft Marcus erbij. Voor wie het bedrag wil naslaan: een kwadrans was ongeveer het loon van een paar minuten arbeid. Niets dus, in modern geld. Een paar centen.
Jezus roept zijn leerlingen bij zich en zegt iets waarvan we de scherpte vaak missen. Voorwaar, ik zeg u, deze arme weduwe heeft meer in de offerkist geworpen dan allen die er iets in gegooid hebben. Want allen hebben zij van hun overvloed daarin geworpen. Maar zij heeft van haar armoede alles wat zij had, in geworpen, heel haar levensonderhoud (Marcus 12:43,44).
Twee dingen die we ons opnieuw moeten realiseren. Het eerste is dat Jezus precies ziet wat een mens geeft. Niet alleen wat er in de schaal valt, maar wat erachter staat. Het tweede is dat Hij niet rekent met absolute getallen. Hij kijkt naar de verhouding tussen wat je geeft en wat je nog overhebt, en achter beide kijkt Hij naar wat je hart aan het doen is.
Stel je voor dat een van de rijken op die dag was teruggekomen en zijn gift had verminderd tot één kwadrans, om iets duidelijk te maken aan de priesters. Stel dat hij dat had gedaan met de gedachte: ik wil een statement maken. Wat zou Jezus van die kwadrans hebben gevonden? Dezelfde munt, dezelfde waarde, hetzelfde geluid wanneer hij in de schaal viel. Maar een totaal andere gift. De weduwe gaf alles wat ze had, en het was bedoeld voor God. De rijke gaf bijna niets, en het was bedoeld voor de mensen die het zouden zien.
Jezus zou die rijke niet hebben geprezen. Want het gaat Hem nooit om het bedrag. Het gaat Hem altijd om wat de gift draagt. Een grote gift kan leeg zijn. Een kleine gift kan vol zijn. En een gift die naar God wilde toen ze de portemonnee verliet, blijft naar God toe op weg, ook als het kanaal door dat zij stroomde ineens scheef staat. Maar een gift die nooit naar God wilde, en die alleen werd gedaan om bij een bestuur aan te komen, krijgt door Hem geen genade.
De geestelijke vermomming, opnieuw
In deel 1 schreven we over hoe wij onze beslissingen geestelijk inkleden zodra ze ongemakkelijk worden om te verdedigen. Dat geldt voor werken die we neerleggen. Het geldt evengoed voor giften die we afbouwen.
We zeggen tegen onszelf dat we niet meer kunnen geven aan een leiderschap waar we ons niet meer in herkennen. Dat klinkt eerlijk. Het lijkt zelfs op een principieel standpunt. Maar het klopt niet, en als we eerlijk zijn, weten we dat zelf ook.
Want wie geeft aan een leiderschap, geeft niet aan God. Wie zijn gift verlaagt om een leiderschap te bestraffen, behandelt zijn gift als iets dat bij dat leiderschap hoort. En dat is precies de denkfout die zich onder dit alles verbergt. Een gift hoort niet bij een leiderschap. Een gift hoort bij een hart dat zich voor God uitstrekt en zegt: hier ben ik, dit is van U. Wat er met het kanaal gebeurt, is een aparte vraag.
Als je werkelijk niet meer mee kunt met de visie van een gemeente, is er een eerlijke route. Die route heet vertrekken. Je zegt je lidmaatschap op, je gaat ergens anders kerken, je geeft daar je gift. Dat is een keuze die je mag maken, en die niemand je af mag nemen. Maar zolang je naam in het ledenregister staat, zolang je naam op de bijdrageoverzichten verschijnt, zolang je in de banken zit op zondagochtend, ben je geen klant die de service evalueert. Je bent een lid van een lichaam. En leden geven niet om diensten af te dwingen. Leden geven omdat hun lichaam ergens van leeft.
Een cent op het afschrift is dus geen principieel standpunt. Het is een hand op de portemonnee die zegt: ik blijf nog, maar mijn hart is al weg. En dat is een toestand die niemand lang kan volhouden zonder dat er iets in hem breekt.
Wat de cent zegt
Toch willen we voorzichtig zijn. Want achter elke verlaagde bijdrage zit een mens. En achter die mens zit, vaak, geen kwade wil, maar pijn. Wie zijn gift verlaagt naar een cent, geeft iets prijs dat hij eerst niet kwijt wilde. Geld is namelijk een trage spiegel. Wat in ons hart een paar maanden geleden al verschoof, komt nu pas via de overschrijving naar buiten. En precies in die traagheid zit een leerproces voor wie het wil zien.
Want wie niet om de gemeente gaf, zou zich niet verlagen tot een cent. Hij zou gewoon stoppen, definitief, zonder gebaar. De cent is een gebaar van iemand die nog kijkt naar wat hij verlaat. Iemand die wil dat de gemeente weet dat zij iets is kwijtgeraakt. En in dat verlangen zit een tederheid die we niet over het hoofd mogen zien.
De cent is dus tegelijk een aanklacht en een hartzeer. Aanklacht naar boven, hartzeer naar binnen. En precies omdat die twee dingen tegelijk waar zijn, mogen we hier niet hard zijn. We mogen alleen eerlijk zijn. Eerlijk over wat de cent zegt, en eerlijk over wat eronder zit.
En het meest eerlijke dat we erover kunnen zeggen is dit. De cent doet de gever meer pijn dan de gemeente. Een gemeente verliest een paar tientjes per maand en kan dat dragen. Een mens die zijn offer heeft veranderd in een statement, verliest iets in zichzelf wat hij niet zomaar terugkrijgt. Hij verliest het besef dat geven hem leuker maakte dan het ooit kostte. Hij verliest het stille genoegen van weten dat hij ergens een steentje bijdroeg dat hij verder niet hoefde te volgen. Hij verliest, in zekere zin, de zegen die hij eerst kreeg toen hij gewoon gaf.
Want dat is iets wat de Schrift telkens benoemt en wat wij makkelijk vergeten. Het is zaliger te geven dan te ontvangen (Handelingen 20:35). Niet omdat geven een verdienste is. Maar omdat het hart dat geeft, met de gift mee de hemel ingaat. En het hart dat berekent, blijft achter bij het bedrag.
De verticale lijn, opnieuw rechtzetten
De goede vraag is daarom niet hoeveel je dit jaar geeft. De goede vraag is naar wie je geeft. Aan een bestuur? Aan een voorganger? Aan een visie die je bevalt? Aan een sfeer waarin je je thuisvoelt? Aan een leiderschapsstijl die je herkent?
Of geef je aan Hem die elk haar op je hoofd telt, elke gedachte van je kent, elke gift door zijn handen laat lopen voordat een mens er iets mee doet?
De eerste vraag draagt de bijdrage scheef. De tweede vraag zet haar weer recht. Want wie aan Hem geeft, geeft door, ongeacht wat het kanaal doet of laat. En wie aan Hem geeft, krijgt de zegen van het geven mee. Niet omdat hij iets verdient. Maar omdat geven aan Hem doet wat het bedoeld was te doen. Het verbindt jou met de gever van alles, en in die verbinding ontvang je veel meer dan je ooit kunt overmaken.
Wie zich daarvan bewust wordt, gaat zijn afschrift anders lezen. Hij ziet niet langer een verzameling betalingen aan een instituut. Hij ziet een spoor van offers die hij door de jaren heen heeft mogen brengen. Een paar daarvan zullen pijnlijke offers zijn geweest, op maanden dat het krap was. Een paar daarvan zullen achteloze offers zijn geweest, op maanden dat hij niet eens merkte wat er afging. Maar ze waren allemaal van hem, en ze hebben allemaal hun bestemming bereikt. Want God heeft ze ontvangen lang voordat een penningmeester ze optelde.
En dat is een rust die geen conflict je kan afnemen. Geen ruzie in de raad, geen vertrek van een voorganger, geen verschuiving in de gemeente. De afspraak die jij met de Heer hebt gemaakt over je gift, staat tussen jou en Hem. Daar gaat geen mens tussen.
De spiegelvraag
Aan iedereen die op dit moment overweegt om zijn bijdrage te verlagen, of dat onlangs gedaan heeft, willen we dezelfde vraag stellen die we in deel 1 stelden, maar nu in een andere vorm.
Voor wie deed je het, toen je begon te geven?
Als het antwoord toen Hem was, dan klopt een cent niet meer met dat begin. Dan is er iets veranderd in jouw gift wat met het oorspronkelijke doel niets te maken heeft. Het is dan de moeite waard om stil te worden bij wat je doet en wat je daarmee zegt, en aan wie je het eigenlijk zegt.
Want het kan zijn dat je tegen God iets aan het zeggen bent wat eigenlijk voor een mens bedoeld was. En het kan zijn dat de mens voor wie het bedoeld was, het niet zal verstaan, terwijl God het wel verstaat. Hij verstaat alles. Ook giften die niet meer voor Hem bedoeld waren. Ook giften die ophielden te komen. Ook giften die in bedragen werden veranderd om iemand te raken die niet eens zag wat er werd overgemaakt.
Hij verstaat. En Hij vraagt niet om meer dan vorig jaar. Hij vraagt niet om hetzelfde als vorig jaar. Hij vraagt alleen om wat van Hem mocht zijn. En Hij weet, beter dan jij, wat dat is.
Slot
In Maleachi staat een zin die de Heer aan zijn volk stelt en die in deze tijd nog altijd raakt. Brengt al de tienden in het schathuis, opdat er spijze zij in mijn huis; en beproeft Mij toch hierin, zegt de Heere der heerscharen, of Ik u dan niet opendoen zal de vensters des hemels, en u zegen afgieten, zodat er geen schuur genoeg wezen zal (Maleachi 3:10).
Dat is een belofte die niet hangt aan een bestuur, niet aan een voorganger, niet aan een visie. Die hangt aan Hem. En Hij heeft hem nooit teruggetrokken. Wie geeft aan Hem, vindt Hem trouw, ook als alles om Hem heen onrustig staat.
Daarom willen we, met dezelfde toon waarmee we deel 1 afsloten, eindigen. Niet met een verwijt. Niet met een wijzende vinger. Maar met een uitnodiging.
Als je de afgelopen tijd je gift hebt veranderd in een boodschap, vraag jezelf dan eerlijk af aan wie die boodschap eigenlijk gericht was. Was het aan de Heer? Dan klopt de boodschap niet, want de Heer heeft niet gedaan wat je leiderschap gedaan heeft. Was het aan een bestuur? Dan loopt de boodschap via een verkeerd kanaal, want het bestuur leest geen afschriften om hun beleid bij te stellen. Was het aan jezelf, om vol te houden dat je niet langer schuldig bent aan een organisatie waar je ongelukkig over bent? Dan is er een eerlijker manier om dat tegen jezelf te zeggen, en wij denken dat je weet welke.
Geven hoort thuis op een plek die conflicten overstijgt. Het hoort thuis aan de voeten van Hem die geen kassabon uitschrijft, maar wel een spoor naar je hart graveert dat blijvend is.
Voor wie deed je het, toen je begon?
Als het antwoord nog steeds Hem is, dan blijft de gift wat zij was. Dan reist zij verder dan welk bestuur ook. Dan komt zij aan, ongeacht wat er met haar onderweg gebeurt. En dan komt ook de zegen aan, die altijd al voor jou bedoeld was vanaf het moment dat jij in stilte hebt besloten ergens een deel van je leven aan Hem terug te geven.
Hij heeft ontvangen. Hij ontvangt nog. Hij blijft ontvangen.
Ook als wij niet meer weten waar we onze gift naartoe willen sturen, blijft Hij staan waar Hij altijd al stond. Met open handen. En met meer geduld dan wij verdienen.