We begonnen bij een vrouw die fruit neerlegde bij een altaar, en bij een kind dat vroeg wat die mevrouw aan het doen was. Je wist niet meer te zeggen dan: dat is haar geloof.
Dat is tien afleveringen geleden. Sindsdien hebben we gekeken, zoals Paulus in Athene rondliep voordat hij zijn mond opendeed. We zagen een prins die zijn paleis verliet omdat het lijden niet buiten te houden was. Een oude man tot zijn middel in de Ganges, nog voor zonsopgang. Een miljoen matjes op Nederlandse vloeren en een groet aan de zon die niemand meer verstaat. Een man op de rand van zijn bed met oordopjes in. De spreektaal van je zwager, die het universum bedankt. En een zoon die bankbiljetten verbrandt voor zijn gestorven vader.
Zes werelden, honderden miljoenen mensen, en in geen van die werelden iets om meewarig over te doen. Dat was de belofte van deze serie: eerst begrijpen, dan wegen. Vandaag komt het laatste deel van die belofte aan de beurt. Wat maakt het evangelie nu werkelijk anders? En wat doe je daar morgenochtend mee?
Alles wijst omhoog
Leg alles wat we zagen naast elkaar, en er valt iets op wat je per aflevering niet ziet.
Het achtvoudige pad is een weg die je loopt. Het rad van karma is een ladder die je beklimt, leven na leven. Yoga betekent letterlijk verbinding, en het is jouw oefening die verbindt. De meditatie trekt zich terug om te vinden. Manifesteren stuurt je gedachten de kosmos in. En de brandende ton stuurt rook omhoog naar de overkant.
Alles beweegt dezelfde kant op. Van beneden naar boven. De mens strekt zich uit, klimt, oefent, offert, zendt. En dat is geen zwakte van die religies maar hun kracht: ze nemen serieus dat er iets mis is en dat er iets moet gebeuren. Ze vragen inzet, discipline, offers. Je kunt er je leven aan geven, en miljoenen mensen doen dat met een toewijding waar wij een puntje aan kunnen zuigen.
De Bijbel kent die beweging trouwens ook, en beschrijft hem met een beeld dat alles zegt. In Genesis bouwen mensen een toren, met de top in de hemel, om zich een naam te maken. Het is het oerverhaal van omhoog. En dan staat er een zin die bijna grappig is als je hem goed leest:
Toen daalde de HERE neder om de stad en de toren, die de mensenkinderen bouwden, te bezien.
Genesis 11:5
Hij moest afdalen om de hoogste toren van de mensheid te kunnen zien.
En dan daalt Iemand af
Dat is het verschil waar deze hele serie op uitkomt. Niet dat wij een betere ladder hebben. Wij hebben helemaal geen ladder. Wij hebben een God die naar beneden komt.
Die, in de gestalte Gods zijnde, het Gode gelijk zijn niet als een roof heeft geacht, maar Zichzelf ontledigd heeft, en de gestalte van een dienstknecht heeft aangenomen.
Filippenzen 2:6-7
Dat is de omkering van alles wat we tien afleveringen lang hebben bekeken. Niet de mens die opklimt tot God, maar God die afdaalt tot de mens. Niet reinheid als bestemming waar jij heen moet reizen, maar een bron die geopend wordt. Niet een weegschaal die jij moet vullen, maar een hand die hem stilzet.
En daar hangen drie dingen aan die, bij alles wat we zijn tegengekomen, nergens anders klonken.
Het eerste: deze genade heeft littekens. In deel 5 lazen we de belofte van Krishna aan Arjuna, die bijna als Paulus klinkt: neem je toevlucht tot Mij, Ik zal je verlossen. Maar nergens staat wat die belofte de belover kost. Het evangelie durft die vraag wel te beantwoorden. Vergeving die niets kost, laat de weegschaal gewoon staan. Hier draagt Iemand zelf wat er gedragen moest worden, en Hij houdt de littekens. De opgestane Christus is niet gladgestreken; Hij laat zijn handen zien.
Het tweede: deze God heeft een naam, en Hij kent de jouwe. Het universum kan je een teken sturen, maar het kan je niet aanspreken. Nirvana is rust, maar er wacht geen Gezicht. De weegschaal weegt, maar vraagt nooit hoe het met je gaat. En in dat hertenkamp, bij die rivier, op die mat en bij die brandende ton klinkt nergens iemands naam. Dat is het stilste verschil van allemaal, en het luidste.
Hij roept zijn eigen schapen bij name en voert ze naar buiten.
Johannes 10:3
Het derde: het loopt niet uit op oplossen, maar op opstaan. De kaars dooft, zei de een. De druppel valt in de oceaan, zei de ander. Het evangelie zegt iets wat in beide werelden onbegrijpelijk klinkt: je lichaam staat op. Dezelfde man die vis at op het strand, met dezelfde littekens, is de eersteling van wat komt. Geen verdamping van het persoonlijke, maar een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, waar de tranen van de ogen worden gewist, letterlijk, door een hand.
Wat wij onderweg terugkregen
Toch zou het oneerlijk zijn om deze serie af te sluiten met de borst vooruit, want we hebben onderweg nogal wat in de spiegel gekeken.
De Boeddha was over het lijden eerlijker dan menig prediker in onze eigen kringen. Het gemiddelde hindoegezin weeft het geloof vanzelfsprekender door de dag dan wij, die God nogal eens inplannen op zondagmorgen. Op de yogamat wordt het lichaam serieuzer genomen dan in veel van onze diensten, waar alles van de nek naar boven gebeurt. De meditatie-app bood stilte aan waar wij woorden stapelden, terwijl Psalm 1 ons al duizenden jaren geleden leerde kauwen op één vers. En bij een schoongeveegd graf in Oost-Azië wordt een naam hardop genoemd die wij na een jaar nauwelijks meer durven uitspreken.
Dat is precies wat toetsen oplevert als je het eerlijk doet: je ontdekt niet alleen waar de ander ernaast zit, maar ook wat je zelf bent kwijtgeraakt. Toetst alles, behoudt het goede. Soms blijkt het goede bij iemand anders bewaard gebleven.
En toch niet alle wegen
Maar dan nu het woord waar we niet omheen kunnen, en dat in onze cultuur het moeilijkst ligt.
En de behoudenis is in niemand anders, want er is ook onder de hemel geen andere naam aan de mensen gegeven, waardoor wij moeten behouden worden.
Handelingen 4:12
Dat klinkt arrogant, en het is goed om te begrijpen waarom het dat niet is. Deze zin is geen uitspraak over onze superioriteit. Het is een uitspraak over onze afhankelijkheid. Wie zegt dat er maar één Naam is, zegt in dezelfde adem dat hij zichzelf niet kon redden. Dit is geen standpunt van mensen die het beter weten, maar van bedelaars die brood gevonden hebben en nu wijzen waar het ligt.
En het is geen uitspraak over wat God met ieder mens doet. Dat is zijn werk, niet het onze; wij zijn niet de boekhouding van de hemel. Wat wij weten, is waar de deur zit, en dat die open is. En wie werkelijk gelooft dat die deur er is, kan onmogelijk doen alsof het niet uitmaakt. Onverschilligheid is geen tolerantie; het is het tegenovergestelde van liefde.
Maandagochtend
Dan het praktische slot, en dat is waar deze hele serie voor bedoeld was. Niet voor betere argumenten, maar voor betere liefde. Zes vuistregels, verzameld uit tien afleveringen.
Luister eerst. Vraag wat iemand erin zoekt voordat je zegt wat eraan mankeert. Meestal is het antwoord geen filosofie maar een levensverhaal: rust, een vol hoofd, verdriet, of een kerk die ooit te hard was.
Beaam wat waar is. Dat het leven schuurt. Dat de begeerte ons uitput. Dat wakker leven beter is dan verdoofd leven. Dat er recht moet geschieden. Je bent misschien de eerste christen die ze tegenkomen die niet meteen in de kramp schiet, en dat opent meer deuren dan welk weerwoord ook.
Begin bij het verlangen, niet bij de fout. Niet bij de beelden, maar bij de weegschaal. Niet bij het papiergeld, maar bij zijn vader. Niet bij het woord karma, maar bij de vraag wat hij bedoelt. Het verlangen is het aanknopingspunt; de fout is hooguit de aanleiding.
Vertel een verhaal. De twee prinsen in de nacht. De blindgeborene en de leerlingen die wilden rekenen. De vrouwen bij het lege graf. Verhalen reizen verder dan stellingen, en ze passen bij een koffieautomaat.
Maak van niemand een project. Vriendschap is geen middel tot een doel. Mensen voelen haarfijn aan of ze bekeken worden of gezien. Bekeren is bovendien niet jouw werk; zaaien wel.
En bid. Dat is het onderdeel dat in geen enkele aflevering stond, omdat het onder alle afleveringen ligt. Je hoeft het gesprek niet te winnen. Je hoeft alleen trouw te zijn in het voeren ervan.
Onder dezelfde hemel
We eindigen waar we begonnen, bij die man op de Areopagus. Hij zei tegen de Atheners dat God uit één mens alle volken gemaakt heeft en hun tijden en woonplaatsen bepaalde, opdat zij Hem zouden zoeken en al tastende vinden, hoewel Hij niet ver is van een ieder van ons.
Daar ging deze serie over. De vrouw met het fruit bij het altaar, de pelgrim in de rivier, je collega op de mat, je zwager met zijn universum en de zoon bij de brandende ton leven onder dezelfde hemel als jij. Geschapen door dezelfde God. Getast naar dezelfde liefde. Dat is waarom we durfden kijken, en waarom kijken nooit hetzelfde was als alles goedvinden.
En het is ook hoe het eindigt. Want het laatste beeld dat de Bijbel ons geeft, is geen klein groepje gelijkhebbers, maar dit:
Daarna zag ik, en zie, een grote schare, die niemand tellen kon, uit alle volk en stammen en natiën en talen.
Openbaring 7:9
Uit alle volk. Alle talen. Allemaal onder dezelfde hemel vandaan, en allemaal bij name geroepen.
Dus als je kind de volgende keer vraagt wat die mevrouw aan het doen is, hoop ik dat je iets meer kunt zeggen. Niet om haar in een hokje te stoppen. Maar om te vertellen wat ze zoekt, en wie haar zoekt.
Hiermee sluiten we Onder dezelfde hemel af. In de rubriek Naar buiten gaan we verder met wat God wereldwijd doet, want de kerk groeit nergens zo hard als buiten Europa. Heb je zelf onderwerpen die in deze serie ontbraken, of ken je mensen uit deze werelden van wie wij zouden moeten leren: laat het weten. De hemel is groter dan onze oogkleppen.
Zoek je zelf nog, en las je deze serie niet als christen maar als iemand die rondkijkt? Dan is dit laatste deel vooral voor jou geschreven. Er is geen ladder die je moet beklimmen en geen rekening die je eerst moet voldoen. Er is Iemand die is afgedaald, en die je naam al kent. Praat erover met iemand bij jou in de buurt die hiermee leeft; een blog kan veel, maar een gesprek kan meer.